Otoczenie

Otoczenie dziecka w pedagogice Marii Montessori traktowane jest podmiotowo. To miejsce aktywne i żywe. Ma ogromne znaczenie. Można je rozumieć szeroko – chodzi przede wszystkim o salę i pomoce Montessori oraz pomoce poszerzające, ale otoczenie to – to także znajdujące się w Sali rośliny, zwierzęta, to także nasza przestrzeń na zewnątrz. Wszystko to, co aktywnie kształtuje działania dzieci i co podlega opiece nauczyli, którzy czujnie zmieniają i dopasowują otoczenie do bieżących potrzeb grupy. Przestrzeń stanowi przedłużenie nauczyciela, a w realiach szkolnych otoczenie i materiał ma stanowić rodzaj „aktywnego nauczyciela-przewodnika-podręcznika”.

Fot. Fundacja Punktum Montessori, 2019

Wszystko, co znajduje się na sali ma być dostrojone do potrzeb dzieci i ich rozwoju i ma zaciekawiać, fokusować uwagę dzieci. Z drugiej strony nie powinno być tu rzeczy i przedmiotów zbędnych czy przeszkadzających.

Sala montessoriańska w przedszkolu podzielona jest na kilka stref: życie codzienne, sensoryka, matematyka, język, wiedza kosmiczna (kultura, historia, botanika, zoologia). Ważnym miejscem pozostaje kącik do czytania i relaksu oraz tzw. „stolik pokoju”, gdzie dzieci uczą się rozwiązywać w sposób mediacyjny konflikty. Na Sali odnajdziemy tradycyjne pomoce rozwojowe, jakimi posługiwała się Maria Montessori wraz ze swoimi współpracownikami, jak i pomoce inspirowane metodą, których w dzisiejszych czasach jest naprawdę dużo. Te ostatnie jednak powinny być starannie dobrane i sprawdzone, tak by realnie wpisywały się w pedagogikę Montessori. Dużo materiałów nauczycieli przygotowują dla dzieci sami uatrakcyjniając je i dopasowując do konkretnych dzieci. To ważna cecha nauczyciela Montessori.

Fot. Fundacja Punktum Montessori, 2021, regał z pomocami związanymi z tematyką kosmosu.

Materiał rozwojowy powinien być dostępny dla dzieci, tak by same mogły brać z półek to, co chcą. Regały ustawione zatem powinny być w sposób logistyczny i logiczny, tak by usprawnić a nie przeszkadzać życiu przedszkolnemu. Korzystanie z pomocy wiąże się z konkretnymi, zazwyczaj szybo przyswajanymi przez dzieci regułami:

  1. każda pomoc najczęściej jest w jednym egzemplarzu (co uczy cierpliwości i czekania na swoją kolej),  
  2. każda pomoc ma swoje konkretne miejsce na regale i w Sali (tak aby każdy mógł ją łatwo znaleźć, a przy tym dostrzegł znaczenie wspólnego dbania o otoczenie aby dzieci korzystając z nich kształtowały poczucie odpowiedzialności za siebie i otoczenie),
  3. Każde dziecko może pracować z daną pomocą tak długo, jak chce, pod warunkiem, że traktuje go z szacunkiem i nie niszczy,
  4. dziecko może pracować samo, nie jest zmuszane do tego, aby dzielić się pomocą, ale jeżeli ma ochotę i pomoc to umożliwia może też pracować też z kimś.

Pomoce Montessori charakteryzują się konkretną stylistyką (drewno, prostota, umiar, konkret, specjalnie dobrane kolory). Podobnie sprawa powinna wyglądać z wszelkimi dodatkowymi pomocami, jakie pojawiają się na Sali. Nie znajdziecie u nas plastikowych zabawek a ni zabawek animacyjnych. Jest to działanie celowe.

Równie ważna z pomocami jest sama estetyka miejsca – kolor ścian, meble, obrazy, oświetlenie… To wszystko powinno dopełniać się. Pod tym względem sala montessoriańska znacznie różni się od tradycyjnych sal przedszkolnych. Maria Montessori tworzyła „domy dziecięce” i to właśnie za stylistyką ciepłego i przystępnego „domu” powinni podążać twórcy sal montessoriańskich oczywiście z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa.